Dingin Yaşam Gnothi Seauton | Kendini Bil
Kendimizi tanımaya çalışırken karşımıza birçok farklı kişilik testi çıkıyor. Kimimiz MBTI testinde kendimizi bir INTJ veya ENFP olarak tanımlarken, kimimiz Enneagram kişilik tiplerinden birinin özelliklerinin bizi çok iyi anlattığını düşünüyoruz. Hatta çoğunlukla, burcumuza göre bir karakter yapısında olduğumuzu düşünüyoruz. Peki insan kişiliğini belirli karakter tiplerine ayırmak yerine, sahip olduğumuz özelliklerin ne kadar güçlü olduğuna göre değerlendiren bir kişilik modeli olduğunu biliyor muydunuz? Bu yazımızda işte bu modele, Big Five Kişilik Modeline değinerek, Big Five Nedir ve NAsıl bir karakter analizidir gibi sorulara detaylı bir yanıt vermeye çalışacağız.
Big Five’a göre insan kişiliği Deneyime Açıklık, Sorumluluk, Dışa Dönüklük, Uyumluluk ve Nevrotiklik olmak üzere beş temel kişilik özelliği üzerinden değerlendirilebilir. Bu özelliklerin İngilizce isimlerinin ilk harflerini yan yana getirdiğimizde ise oldukça akılda kalıcı bir kelime ortaya çıkıyor: OCEAN. İngilizce Okyanus anlamına gelen Ocean, oldukça akılda kalıcı bir kısaltma.
Peki Big Five nedir? Big Five testi nasıl yapılır? 5 büyük kişilik özelliği ne anlama gelir? Gelin insan kişiliğine farklı bir pencereden bakan Beş Faktör Kişilik Modeline biraz daha yakından bakalım.
Bu Yazıda Neler Okuyacaksınız?
Big Five Nedir?
Big Five, insan kişiliğini beş temel kişilik özelliği üzerinden açıklamaya çalışan bir kişilik modelidir. Türkçede Beş Faktör Kişilik Modeli veya Beş Büyük Kişilik Özelliği olarak da karşımıza çıkmaktadır.
Bu modelin ilginç taraflarından biri insanları doğrudan birbirinden farklı kişilik kutularına ayırmamasıdır.
Örneğin MBTI Kişilik testinde INTJ, ENFP, ESTJ veya INFJ gibi 16 farklı kişilik tipinden biriyle karşılaşırız. Big Five modelinde ise “Siz şu kişilik tipisiniz” demek yerine beş farklı kişilik özelliğinde hangi noktada bulunduğumuza bakılır. Bir insan oldukça dışa dönük fakat deneyime açıklığı orta seviyede olabilir. Başka biri ise daha içe dönük olmasına rağmen oldukça yüksek sorumluluk ve uyumluluk özelliklerine sahip olabilir. Yani Big Five kişilik testi, kişiliğimizi tek bir etiketle tanımlamak yerine farklı özelliklerden oluşan bir profil şeklinde değerlendirmeye çalışır.
Beş Faktör Kişilik Modeli Nedir?
Beş Faktör Kişilik Modeline göre insan kişiliğini anlamak için beş temel özellikten yararlanabiliriz. Bu beş temel beş faktör kişilik modeli özelliği şu şekilde:
- Deneyime Açıklık (Openness)
- Sorumluluk (Conscientiousness)
- Dışa Dönüklük (Extraversion)
- Uyumluluk (Agreeableness)
- Nevrotiklik (Neuroticism)
Bu beş özelliğin İngilizce isimlerinin baş harflerini birleştirdiğimizde OCEAN kelimesi ortaya çıktığı için Big Five’a zaman zaman OCEAN Kişilik Modeli de denilmektedir.
Burada önemli olan nokta bu özelliklerden birine sahip olup olmadığımız değildir. Hepimiz bu beş kişilik özelliğinin farklı seviyelerine sahibiz. Örneğin mesele “Dışa dönük müsünüz, değil misiniz?” sorusundan çok, “Dışa dönüklük özelliğiniz ne kadar yüksek?” sorusudur.
Bu da Big Five’ın kişiliğe daha boyutsal bir şekilde yaklaşmasını sağlar. Beş temel boyut; açıklık, sorumluluk, dışadönüklük, uyumluluk ve nevrotiklik olarak kişilik araştırmalarında yaygın biçimde kullanılmaktadır.
Big Five Kişilik Özellikleri Nelerdir?
Deneyime Açıklık (Openness)
Deneyime Açıklık, yeni fikirlere, farklı deneyimlere, yaratıcılığa, hayal gücüne ve meraka ne kadar açık olduğumuzla ilgilidir. Deneyime açıklığı yüksek olan insanlar genellikle yeni şeyler öğrenmekten, farklı kültürleri keşfetmekten, sanatla ilgilenmekten veya alışılmışın dışında fikirler üzerine düşünmekten hoşlanabilirler. Yeni bir ülkeye gitmek, hiç bilmediğiniz bir konuda kitap okumak veya farklı bir sanat dalıyla ilgilenmek size heyecan veriyorsa Deneyime Açıklık özelliğiniz daha yüksek olabilir.
Deneyime açıklığı daha düşük olan insanlar ise çoğu zaman bildikleri yöntemleri, daha tanıdık ortamları ve denenmiş yolları tercih edebilirler.
Sorumluluk (Conscientiousness)
Sorumluluk, Big Five modelinde kişinin ne kadar planlı, düzenli, disiplinli ve hedef odaklı hareket ettiğini gösteren kişilik özelliğidir. Sorumluluk özelliği yüksek kişiler genellikle işlerini planlamayı, görevlerini zamanında tamamlamayı ve belirledikleri hedefler doğrultusunda ilerlemeyi tercih ederler.
Daha düşük sorumluluk seviyesine sahip kişiler ise daha spontane hareket edebilir, katı planlardan hoşlanmayabilir veya bazı durumlarda işleri ertelemeye daha yatkın olabilirler.
Dışa Dönüklük (Extraversion)
Dışa Dönüklük, diğer insanlarla iletişim kurma, sosyal ortamlardan enerji alma, hareketlilik ve kendimizi dış dünyada ifade etme eğilimimizle ilgilidir. Dışa dönüklüğü yüksek insanlar genellikle kalabalık ortamlardan, yeni insanlarla tanışmaktan ve sosyal etkinliklerden daha fazla keyif alabilirler.
Dışa dönüklüğü düşük kişiler ise daha sakin ortamları, yalnız kalmayı veya daha küçük arkadaş gruplarını tercih edebilirler.
Burada oldukça önemli bir ayrım var. İçe dönük olmak, utangaç olmak anlamına gelmez. Bir insan sosyal becerileri oldukça gelişmiş olduğu halde yalnız kaldığı zamanlarda kendisini daha iyi hissedebilir.
Bu özellik size biraz tanıdık geldiyse, MBTI kişilik testindeki E (Extrovert) ve I (Introvert) ayrımını da hatırlamış olabilirsiniz.
Uyumluluk (Agreeableness)
Uyumluluk, diğer insanlarla olan ilişkilerimizde empatiye, güvene, yardımlaşmaya ve iş birliğine ne kadar önem verdiğimizle ilgilidir. Uyumluluk özelliği yüksek insanlar genellikle diğer insanların duygularını dikkate almaya, uzlaşmaya ve yardım etmeye daha yatkın olabilirler.
Uyumluluğu daha düşük kişiler ise rekabete daha açık olabilir, düşüncelerini daha doğrudan ifade edebilir ve gerektiğinde diğer insanlarla çatışmaya girmekten daha az kaçınabilirler.
Fakat burada da “yüksek uyumluluk iyi, düşük uyumluluk kötü” şeklinde düşünmemek gerekiyor. Çünkü bazı durumlarda uyum sağlayabilmek oldukça önemliyken, bazı durumlarda hayır diyebilmek, sınır koymak veya kendi düşüncemizi savunmak da oldukça değerli olabilir.
Nevrotiklik (Neuroticism)
Nevrotiklik, stres, endişe, korku, öfke ve diğer olumsuz duyguları ne kadar yoğun veya sık yaşama eğiliminde olduğumuzla ilgilidir. Nevrotiklik seviyesi yüksek kişiler stresli durumlara karşı daha hassas olabilir ve yaşadıkları olaylar üzerinde daha uzun süre düşünebilirler.
Daha düşük nevrotiklik seviyesine sahip kişiler ise zor veya stresli durumlarda duygusal olarak daha sakin kalmaya eğilimli olabilirler.
Fakat Big Five testindeki nevrotiklik bir psikolojik hastalık anlamına gelmez. Burada bahsedilen şey bir kişilik özelliğidir. Bu nedenle Big Five sonucunda nevrotiklik puanınızın yüksek çıkması, tek başına herhangi bir psikolojik rahatsızlığınız olduğu anlamına gelmez.
OCEAN Kişilik Modeli Nedir?
OCEAN Kişilik Modeli, bu yazımızın ana konusu Big Five kişilik modelinin beş temel kişilik özelliğini hatırlamamızı kolaylaştıran bir akrostiş. İngilizce okyanus anlamına geldiği için oldukça akılda kalıcı bir benzetme.
- O – Openness: Deneyime Açıklık
- C – Conscientiousness: Sorumluluk
- E – Extraversion: Dışa Dönüklük
- A – Agreeableness: Uyumluluk
- N – Neuroticism: Nevrotiklik
Big Five Testi Nasıl Yapılır?
Big Five kişilik testini yapmak için, test yapılacak kişiye davranışları, düşünceleri ve günlük hayattaki tercihleriyle ilgili çeşitli cümleler verilir. Bu cümleler mesela şu şekilde olabilir:
Örneğin:
“Yeni fikirleri keşfetmekten hoşlanırım.”
“Yapacağım işleri önceden planlarım.”
“Yeni insanlarla kolaylıkla iletişim kurarım.”
Bu gibi cümlelere, insanlar farklı yanıtlar verirler. Burada verilen yanıtlara göre de, birbirinden farklı sonuçlar ortaya çıkar. Burada daha önce de belirtiğim gibi amaç bir insanda bir özellik var mı yok mu bunu tespit etmek değildir. Burada amaç hangi özellik ne kadar güçlü ya da ne kadar geride, bunu saptamaktır.
Mesela, bu gibi sorulara verilen yanıtlara göre, kişinin bu beş temel özelliği şu şekilde çıkabilir:
Deneyime Açıklık: Yüksek
Sorumluluk: Orta
Dışa Dönüklük: Orta-Düşük
Uyumluluk: Yüksek
Nevrotiklik: Düşük
İşte Big Five testinin MBTI gibi kişilik testlerinden en önemli farklarından biri burada ortaya çıkmaktadır. Tek bir kişilik tipi yerine, beş farklı özellikten oluşan size özgü bir kişilik profili elde edersiniz.
Big Five Sonuçları Nasıl Yorumlanır?
Big Five sonucunu yorumlarken yüksek ya da düşük puanlara göre yorum yapmak doğru değildir. Burada yapılabilecek en büyük hatalardan biri yüksek puanı iyi, düşük puanı kötü olarak değerlendirmektir. Çünkü, her bir özelliğin yüksek ya da düşük çıkması, başka bir özelliği güçlendirebilmektedir. Örneğin dışa dönüklüğünüzün yüksek olması sizi daha iyi bir insan yapmadığı gibi, düşük olması da bir eksiklik değildir. Belki de sizi motive eden şey, daha çok kendinizle kaldığınız zamanlardır ve yaratıcılığınız bu dönemde devreye giriyordur.
Aslında OCEAN testini, bizim güçlü ve zayıf yönlerimizi keşfetmemizi sağlayabilecek bir kişilik testi gibi düşünebiliriz. Bu noktada, sonuçlara “Hangi puanım daha yüksek?” şeklinde değil de, “Bu kişilik özellikleri hayatımda nasıl ortaya çıkıyor?” şeklinde yaklaşmak daha doğru bir sonuç okuma olabilir.
Big Five ve MBTI Arasındaki Fark Nedir?
Kişilik testlerine meraklıysanız, MBTI ve Enneagram ‘ı da muhtemelen duymuşsunuzdur. Bu noktada “Big Five mı MBTI mı?” sorusu da aklımıza gelen sorulardan. Hangisi daha etkili diye soracak olursanız, ikisinin de etkili olduğu noktalar vardır diyebiliriz. Ama OCEAN testinin avantajı, insanları belirli kişilik tiplerine ayırmak yerin, onların beş temel kişilik özelliğinin her birinde hangi seviyede olduğunu değerlendirmesidir. MBTI ‘da ise, kişi belirli bir karekter tipinde olduğu sonucuna az çok varılır. Tabi MBTI için de kesin bir sonuç vermek güç. Kişinin zamana göre değişimi de göz önüne alındığında, bu tespit daha da güç olabilmekte.
Big Five ve Carl Jung Arasında Bir Bağlantı Var Mı?
Big Five ile Carl Gustav Jung teorileri arasında doğrudan bir ilişki yok. Fakat daha önce bahsettiğim MBTI kişilik testi, Carl Jung’un özellikle Psikolojik Tipler eserinde ortaya koyduğu kişilik tipleri üzerine düşüncelerinden etkilenerek geliştirilmiş bir kişilik testi.
Big Five Kişilik Modeli ise Jung’un kişilik teorisinden geliştirilmiş bir model değil. Kişiliği tanımlamak için kullanılan özelliklerin incelenmesi ve daha sonra yapılan istatistiksel kişilik araştırmaları sonucunda gelişen farklı bir yaklaşım.
Big Five, Enneagram ve MBTI Arasındaki Fark Nedir?
Kendimizi tanımaya çalışırken Big Five, MBTI ve Enneagram gibi birbirinden oldukça farklı kişilik modellerinin kullanabiliriz. Big Five karakter analizi, kişiliğimizi beş temel özellik üzerinde hangi seviyede bulunduğumuza göre değerlendirir. MBTI ise dört farklı kişilik tercihini bir araya getirerek 16 farklı kişilik tipini oluşturur. Enneagram ise insanları 9 farklı kişilik tipi üzerinden ele alan ve özellikle insanların temel motivasyonları, korkuları ve davranış kalıpları üzerinde duran farklı bir kişilik sistemidir.
Bu üç yaklaşım aynı şeyin farklı stilleri değildir aslında. Hepsi kendine has analizleriyle, temel özelliklerimizi belirlemeye ve o özelliklerin seviyelerini tespit etmemize yarar.
Big Five ve 4 Renk Karakter Testi Arasındaki Fark Nedir?
4 Renk Karakter Testi, kişilik özelliklerini anlamayı oldukça kolay ve eğlenceli hale getiren farklı bir karakter modeli. MBTI, Enneagram ve Big Five gibi detaylı olmasa da, temel kişilik özelliklerini belirlemek için oldukça güzel bir yöntem. 4 renk yöntemi, davranış biçimlerine göre insanları kırmızı, sarı, yeşil ve mavi olarak dört renge ayırır.
Big Five ise kişiliği beş farklı özellik üzerinde değerlendirir ve bu özelliklerin ne seviyede olduğunu bulmamızı sağlar. Bu bağlamda, Big Five bilimsel temeli daha sağlam olan bir testtir.
Peki sizin karakteriniz hangi renge daha yakın? Bunu öğrenmek isterseniz 4 Renge Göre Karakter Analizi yazımıza da göz atabilirsiniz.
Big Five Kişilik Özellikleri Zamanla Değişir Mi?
Kişilik hayatımız boyunca hiç değişmeyen sabit bir yapı değil tabi. Zaman, içinde bulunduğumuz ortam ve yaşadıklarımızla, karakter özelliklerimiz değişebiliyor. Hatta bazı büyük değişimlerde bu değişimden çok bir dönüşüm halinde daha geniş bir yelpazede oluyor.
Bu nedenle bugün yaptığınız bir Big Five kişilik testinin sonucunu hayatınız boyunca değişmeyecek kesin bir kimlik kartı olarak görmemek daha doğru.
Big Five Testi Bilimsel Mi?
Big Five, günümüzde kişilik psikolojisinde en fazla araştırılmış kişilik modellerinden biridir. Beş Faktör Modeli üzerine çok sayıda araştırma yapılmış ve bu kişilik özelliklerinin farklı davranışlar ve yaşam sonuçlarıyla ilişkileri incelenmiştir.
Fakat bu, Big Five’ın insan kişiliğini eksiksiz biçimde açıklayan kusursuz bir model olduğu anlamına gelmez.
Örneğin Beş Faktör Kişilik Modelinin farklı kültürlerde ne kadar evrensel olduğu konusunda tartışmalar bulunmaktadır. Bazı kültürler arası çalışmalar beş faktör yapısını desteklerken, bazı topluluklarda aynı yapı tam olarak ortaya çıkmamıştır.
Üstelik insan kişiliği yalnızca beş puandan ibaret değildir.
Bu nedenle Big Five testini de kendimize yapıştıracağımız yeni bir etiket olarak değil, kişiliğimizi daha yakından anlamamızı sağlayabilecek bir araç olarak değerlendirmek daha anlamlı olacaktır.
Big Five Kariyer Seçiminde Kullanılabilir Mi?
Big Five kişilik testi kariyer seçimi ve çalışan seçimi için kullanılabilir. Çünkü bu test, kişinin güçlü ve zayıf yönlerini kesin olmamakla birlikte bize verebilir.
Örneğin insanlarla iletişimin yoğun olduğu bir yerde, dışa dönüklüğü yüksek bir kişi, daha iyi motive çalışacaktır. Bu noktada OCEAN testinde dışa dönük özelliği daha yüksek olan bir kişiyi seçmek, çok daha iyi bir seçim olacaktır.
Ya da planlama, düzen ve uzun vadeli hedefler gerektiren işlerde, sorumluluk seviyesi yüksek kişilerin seçilmesi için, yine Big Five yönteminden yararlanılabilir.
Big Five Hakkında En Çok Merak Edilenler
Big Five Ne Demek?
Big Five, Türkçede Beş Büyük Kişilik Özelliği veya Beş Faktör Kişilik Modeli olarak ifade edilen kişilik modelidir. İnsan kişiliğini Deneyime Açıklık, Sorumluluk, Dışa Dönüklük, Uyumluluk ve Nevrotiklik olmak üzere beş temel özellik üzerinden değerlendirir.
Big Five’ın 5 Kişilik Özelliği Nelerdir?
Big Five kişilik özellikleri; Deneyime Açıklık (Openness), Sorumluluk (Conscientiousness), Dışa Dönüklük (Extraversion), Uyumluluk (Agreeableness) ve Nevrotiklik (Neuroticism) özelliklerinden oluşmaktadır. Bu beş kelimenin İngilizce baş harfleri alınarak akılda kalıcı bir kelimeye ulaşılır: OCEAN.
Big Five mı MBTI mı Daha Bilimsel?
Bilimsel kişilik araştırmaları açısından Big Five daha geniş bir araştırma desteğine sahip bir model. MBTI ise oldukça popüler olmasına rağmen kişileri kategorilere ayırması gibi yönleri nedeniyle bilimsel açıdan daha fazla eleştiri almaktadır.
Big Five Testinde En İyi Kişilik Tipi Hangisidir?
Big Five’da aslında en iyi kişilik tipi diye bir şey yoktur. Çünkü model zaten insanları belirli kişilik tiplerine ayırmaz. Her özelliğin farklı insanlarda ve koşullarda avantajları ve dezavantajları olabilir. Bu noktada önemli olan bütün puanlarımızı mümkün olduğu kadar yükseltmek değil, kendi kişilik özelliklerimizi tanımak ve onları doğru şekilde kullanabilmektir.
OCEAN Testi ile Big Five Aynı Şey Mi?
Evet. OCEAN, Big Five’ın beş temel özelliğinin İngilizce isimlerinin ilk harflerinden oluşmaktadır: Openness, Conscientiousness, Extraversion, Agreeableness ve Neuroticism. Bu nedenle internette OCEAN testi veya OCEAN kişilik modeli olarak gördüğünüz kavramlar, Big Five ile aynı beş temel kişilik testini kastetmektedir.
Big Five Kişilik Testi Psikolojik Tanı Koyar Mı?
Hayır. Big Five kişilik testi psikolojik bir tanı koymak amacıyla kullanılamaz. Çünkü, bu test bir karakter analizi testidir ve karakter analizlerinin temel amacı, kişinin kişilik özelliklerini belirlemektir. Bu da, belirli güçlü ve zayıf yönlerin tespiti ile yapılır. Kişide ağır bir psikolojik rahatsızlığa yol açabilecek uç eğilimlerin, bu gibi testlerle tespit edilmesi mümkün değildir.
