Dingin Yaşam Gnothi Seauton | Kendini Bil
Kendimizi tanımaya çalışırken karşımıza birçok farklı kişilik testi çıkıyor. Kimimiz MBTI testinde kendimizi bir INTJ veya ENFP olarak tanımlarken, kimimiz Enneagram kişilik tiplerinden birinin özelliklerinin bizi çok iyi anlattığını düşünüyoruz. Hatta çoğunlukla, burcumuza göre bir karakter yapısında olduğumuzu düşünüyoruz. Peki insan kişiliğini belirli karakter tiplerine ayırmak yerine, sahip olduğumuz özelliklerin ne kadar güçlü olduğuna göre değerlendiren bir kişilik modeli olduğunu biliyor muydunuz? Bu yazımızda işte bu modele, Big Five Kişilik Modeline değinerek, Big Five Nedir ve NAsıl bir karakter analizidir gibi sorulara detaylı bir yanıt vermeye çalışacağız.
Big Five’a göre insan kişiliği Deneyime Açıklık, Sorumluluk, Dışa Dönüklük, Uyumluluk ve Nevrotiklik olmak üzere beş temel kişilik özelliği üzerinden değerlendirilebilir. Bu özelliklerin İngilizce isimlerinin ilk harflerini yan yana getirdiğimizde ise oldukça akılda kalıcı bir kelime ortaya çıkıyor: OCEAN. İngilizce Okyanus anlamına gelen Ocean, oldukça akılda kalıcı bir kısaltma.
Peki Big Five nedir? Big Five testi nasıl yapılır? 5 büyük kişilik özelliği ne anlama gelir? Gelin insan kişiliğine farklı bir pencereden bakan Beş Faktör Kişilik Modeline biraz daha yakından bakalım.
Bu Yazıda Neler Okuyacaksınız?
Big Five Nedir?
Big Five, insan kişiliğini beş temel kişilik özelliği üzerinden açıklamaya çalışan bir kişilik modelidir. Türkçede Beş Faktör Kişilik Modeli veya Beş Büyük Kişilik Özelliği olarak da karşımıza çıkmaktadır.
Bu modelin ilginç taraflarından biri insanları doğrudan birbirinden farklı kişilik kutularına ayırmamasıdır.
Örneğin MBTI Kişilik testinde INTJ, ENFP, ESTJ veya INFJ gibi 16 farklı kişilik tipinden biriyle karşılaşırız. Big Five modelinde ise “Siz şu kişilik tipisiniz” demek yerine beş farklı kişilik özelliğinde hangi noktada bulunduğumuza bakılır. Bir insan oldukça dışa dönük fakat deneyime açıklığı orta seviyede olabilir. Başka biri ise daha içe dönük olmasına rağmen oldukça yüksek sorumluluk ve uyumluluk özelliklerine sahip olabilir. Yani Big Five kişilik testi, kişiliğimizi tek bir etiketle tanımlamak yerine farklı özelliklerden oluşan bir profil şeklinde değerlendirmeye çalışır.
Beş Faktör Kişilik Modeli Nedir?
Beş Faktör Kişilik Modeline göre insan kişiliğini anlamak için beş temel özellikten yararlanabiliriz. Bu beş temel beş faktör kişilik modeli özelliği şu şekilde:
- Deneyime Açıklık (Openness)
- Sorumluluk (Conscientiousness)
- Dışa Dönüklük (Extraversion)
- Uyumluluk (Agreeableness)
- Nevrotiklik (Neuroticism)
Bu beş özelliğin İngilizce isimlerinin baş harflerini birleştirdiğimizde OCEAN kelimesi ortaya çıktığı için Big Five’a zaman zaman OCEAN Kişilik Modeli de denilmektedir.
Burada önemli olan nokta bu özelliklerden birine sahip olup olmadığımız değildir. Hepimiz bu beş kişilik özelliğinin farklı seviyelerine sahibiz. Örneğin mesele “Dışa dönük müsünüz, değil misiniz?” sorusundan çok, “Dışa dönüklük özelliğiniz ne kadar yüksek?” sorusudur.
Bu da Big Five’ın kişiliğe daha boyutsal bir şekilde yaklaşmasını sağlar. Beş temel boyut; açıklık, sorumluluk, dışadönüklük, uyumluluk ve nevrotiklik olarak kişilik araştırmalarında yaygın biçimde kullanılmaktadır.
Big Five Kişilik Özellikleri Nelerdir?
Deneyime Açıklık (Openness)
Deneyime Açıklık, yeni fikirlere, farklı deneyimlere, yaratıcılığa, hayal gücüne ve meraka ne kadar açık olduğumuzla ilgilidir. Deneyime açıklığı yüksek olan insanlar genellikle yeni şeyler öğrenmekten, farklı kültürleri keşfetmekten, sanatla ilgilenmekten veya alışılmışın dışında fikirler üzerine düşünmekten hoşlanabilirler. Yeni bir ülkeye gitmek, hiç bilmediğiniz bir konuda kitap okumak veya farklı bir sanat dalıyla ilgilenmek size heyecan veriyorsa Deneyime Açıklık özelliğiniz daha yüksek olabilir.
Deneyime açıklığı daha düşük olan insanlar ise çoğu zaman bildikleri yöntemleri, daha tanıdık ortamları ve denenmiş yolları tercih edebilirler.
Sorumluluk (Conscientiousness)
Sorumluluk, Big Five modelinde kişinin ne kadar planlı, düzenli, disiplinli ve hedef odaklı hareket ettiğini gösteren kişilik özelliğidir. Sorumluluk özelliği yüksek kişiler genellikle işlerini planlamayı, görevlerini zamanında tamamlamayı ve belirledikleri hedefler doğrultusunda ilerlemeyi tercih ederler.
Daha düşük sorumluluk seviyesine sahip kişiler ise daha spontane hareket edebilir, katı planlardan hoşlanmayabilir veya bazı durumlarda işleri ertelemeye daha yatkın olabilirler.
Dışa Dönüklük (Extraversion)
Dışa Dönüklük, diğer insanlarla iletişim kurma, sosyal ortamlardan enerji alma, hareketlilik ve kendimizi dış dünyada ifade etme eğilimimizle ilgilidir. Dışa dönüklüğü yüksek insanlar genellikle kalabalık ortamlardan, yeni insanlarla tanışmaktan ve sosyal etkinliklerden daha fazla keyif alabilirler.
Dışa dönüklüğü düşük kişiler ise daha sakin ortamları, yalnız kalmayı veya daha küçük arkadaş gruplarını tercih edebilirler.
Burada oldukça önemli bir ayrım var. İçe dönük olmak, utangaç olmak anlamına gelmez. Bir insan sosyal becerileri oldukça gelişmiş olduğu halde yalnız kaldığı zamanlarda kendisini daha iyi hissedebilir.
Bu özellik size biraz tanıdık geldiyse, MBTI kişilik testindeki E (Extrovert) ve I (Introvert) ayrımını da hatırlamış olabilirsiniz.
Uyumluluk (Agreeableness)
Uyumluluk, diğer insanlarla olan ilişkilerimizde empatiye, güvene, yardımlaşmaya ve iş birliğine ne kadar önem verdiğimizle ilgilidir. Uyumluluk özelliği yüksek insanlar genellikle diğer insanların duygularını dikkate almaya, uzlaşmaya ve yardım etmeye daha yatkın olabilirler.
Uyumluluğu daha düşük kişiler ise rekabete daha açık olabilir, düşüncelerini daha doğrudan ifade edebilir ve gerektiğinde diğer insanlarla çatışmaya girmekten daha az kaçınabilirler.
Fakat burada da “yüksek uyumluluk iyi, düşük uyumluluk kötü” şeklinde düşünmemek gerekiyor. Çünkü bazı durumlarda uyum sağlayabilmek oldukça önemliyken, bazı durumlarda hayır diyebilmek, sınır koymak veya kendi düşüncemizi savunmak da oldukça değerli olabilir.
Nevrotiklik (Neuroticism)
Nevrotiklik, stres, endişe, korku, öfke ve diğer olumsuz duyguları ne kadar yoğun veya sık yaşama eğiliminde olduğumuzla ilgilidir. Nevrotiklik seviyesi yüksek kişiler stresli durumlara karşı daha hassas olabilir ve yaşadıkları olaylar üzerinde daha uzun süre düşünebilirler.
Daha düşük nevrotiklik seviyesine sahip kişiler ise zor veya stresli durumlarda duygusal olarak daha sakin kalmaya eğilimli olabilirler.
Fakat Big Five testindeki nevrotiklik bir psikolojik hastalık anlamına gelmez. Burada bahsedilen şey bir kişilik özelliğidir. Bu nedenle Big Five sonucunda nevrotiklik puanınızın yüksek çıkması, tek başına herhangi bir psikolojik rahatsızlığınız olduğu anlamına gelmez.
